Görme Engelli Evrensel Hukukçular Derneği yönetim kurulu üyesi arkadaşımız Avukat Mustafa Keskin Milli kütüphane bünyesindeki kitaplara görme engellilerin erişiminin sağlanmaması, yayınevlerinden fiziki kitapla birlikte kitabın elektronik kopyasını almadıkları ve bu kopyanın görme engelliler yararına paylaşılmadığı gerekçesiyle Kültür Bakanlığı bünyesinde girişimlerde bulunmuş; akabinde aldığı olumsuz cevap üzerine Türkiye İnsan Hakları Eşitlik Kurumuna başvurmuş ve Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu 1. Dairesinin 07/10/2021 tarih ve 2021/253 sayılı kararı ile Kültür bakanlığına 10.000 TL para cezası vermiştir. Kültür Bakanlığı cezaya itiraz etmiş Ankara 23. İdare mahkemesinde görülen dava sonucunda Kültür Bakanlığının itirazı reddedilmiştir. Tüm Görme Engellilere hayırlı olsun.
T.C.
ANKARA
23. İDARE MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/637
KARAR NO : 2023/1862
DAVACI : Kültür ve Turizm Bakanlığı
VEKİLLERİ : 1-
2-
DAVALI : Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Başkanlığı
VEKİLİ :
MÜDAHİL (DAVALI) : Görme Engelli Evrensel Hukukçular Derneği VEKİLİ : Av. Olgun Yılmaz
DAVANIN ÖZETİ : Davacı tarafından, 6701 sayılı Kanun'un 3. maddesinde
belirtilen ayrımcılık yasağını ihlal ettiği gerekçesiyle aynı Kanun'un 25. maddesi uyarınca 10.000,00-TL idari para cezası ile cezalandırılmasına ayrımcılık yasağı ihlali yapıldığına ve kararın kamuoyuna duyurulmasına ilişkin Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu 1. Dairesinin 07/10/2021 tarih ve 2021/253 sayılı kararının; 6279 sayılı Kanun'da eserlerin derleme mükellefleri tarafından derlenip elektronik ortama aktarılarak bir nüshasının görme engellilerin hizmetine sunulması amacıyla Elektronik Yayın Derleme Sisteminin (EYDeS) kurulduğu, EYDeS üzerinden derlenen eserlerin görme engelli ve diğer kullanıcıların hizmetine sunma yükümlülüğünün yanında eser/hak sahiplerinin fikri haklarını koruma yükümlülüğünün de bulunduğu, eserler üzerinde telif hakları sebebiyle sınırsız tasarruf hakkının bulunmadığı, 5846 sayılı Kanun Ek 11. maddesinin bu duruma çoğaltma hakkı istisnası getirdiği ancak umuma iletim hakkı bulunmadığı, görme engelli kullanıcılara pozitif ayrımcılık uygulamaları niteliğinde kullanım hakları sağlandığı, Milli Kütüphane içerisinde yer alan Konuşan Kitaplık biriminin sadece sesli kitap hizmeti sunmadığı ayrıca görme engelli kullanıcıların talep ettikleri eserlerin bir kopyasını sağladığı ileri sürülerek iptali istenilmektedir.
SAVUNMANIN ÖZETİ : Derleme mükelleflerinin basılı eserlerin birer nüshasını eksiksiz bir şekilde EYDeS'e yüklemediği, bu sebeple görme engelli bireylerin hizmetine tüm basılı eserlerin sunulmadığı, ayrımcılık yasağının ihlal edildiği, 6279 sayılı Kanun ve Yönetmeliği gereğince basılı eserlerin derlenip düzenlenerek görme engelli bireylerin hizmetine uygun şekilde sunulması hususunda davacı idarenin yükümlü kılındığı, Anayasa ve Türkiye'nin taraf olduğu Uluslararası Sözleşmeler dikkate alınarak tesis edilen dava konusu işlemin hukuka uygun olduğu belirtilerek davanın reddi gerektiği savunulmaktadır.
MÜDAHİL BEYANININ ÖZETİ: Derleme mükelleflerinin telif haklarının ihlal edileceği endişesiyle eserleri EYDeS platformuna yüklemekten kaçınmasının davacı idarenin sorumluluğunu ortadan kaldırmadığı, hizmetin sadece Ankara ili sınırları içerisinde yaşayan görme engellilere sunulmasının eşitlik ilkesine aykırı olduğu, Konuşan Kitaplık biriminin
1
UYAP Bilişim Sistemindeki bu dokümana http://vatandas.uyap.gov.tr adresinden I0XC6eZ - X1UlZz7 - WIF/zfh - ZqY9RS = ile erişebilirsin
T.C.
ANKARA
23. İDARE MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/637
KARAR NO : 2023/1862
görme engelli vatandaşların ihtiyacını karşılamadığı, başvurucu M.K.'nın hukuk doktorası yaptığı ve akademik eser ortaya koyabilmesi için elektronik esere sahip olmasının gerektiği, bilgisayarında yer alan ekran okuyucu program aracılığıyla eserin ilgili bölümüne gidip atfını gerçekleştirmesinin gerektiği, idarenin yükümlülüğünü yerine getirmemesinin görme engelli vatandaşların bilgiye erişim hakkının yanı sıra eğitim ve çalışma hakkını da kötü etkilediği, işlemin hukuka uygun olduğu belirtilerek davanın reddi gerektiği beyan edilmektedir.
TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Ankara 23. İdare Mahkemesince duruşma için önceden belirlenerek taraflara duyurulan 31/10/2023 tarihinde duruşma salonunda toplanıldı. Davacı vekili Av. Orkun Kagan Baltaoğlu'nun, davalı vekili Av. Berkant Göçer'in, ve müdahil vekili Av. Şerif Ali Mutlu'nun geldiği görülerek duruşmaya başlandı. Taraflara usûlüne uygun söz verilerek açıklamaları dinlenildikten sonra duruşmaya son verildi. Dava dosyası incelenerek işin gereği görüşüldü:
Dava; davacının 6701 sayılı Kanun'un 3. maddesinde belirtilen ayrımcılık yasağını ihlal ettiği gerekçesiyle aynı Kanun'un 25. maddesi uyarınca 10.000,00-TL idari para cezası ile cezalandırılmasına, ayrımcılık yasağı yapıldığına ve kararın kamuoyuna duyurulmasına ilişkin Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu 1. Dairesinin 07/10/2021 tarih ve 2021/253 sayılı kararının iptali istemiyle açılmıştır.
6701 sayılı Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu'nun 'Amaç ve kapsam' başlıklı 1. maddesinde, "Bu Kanunun amacı; insan onurunu temel alarak insan haklarının korunması ve geliştirilmesi, kişilerin eşit muamele görme hakkının güvence altına alınması, hukuken tanınmış hak ve hürriyetlerden yararlanmada ayrımcılığın önlenmesi ile bu ilkeler doğrultusunda faaliyet göstermek, işkence ve kötü muameleyle etkin mücadele etmek ve bu konuda ulusal önleme mekanizması görevini yerine getirmek üzere Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumunun kurulması, teşkilat, görev ve yetkilerine ilişkin esasların düzenlenmesidir." hükmüne; 'Ayrımcılık yasağının kapsamı' başlıklı 5. maddesinde, "(1) Eğitim ve öğretim, yargı, kolluk, sağlık, ulaşım, iletişim, sosyal güvenlik, sosyal hizmetler, sosyal yardım, spor, konaklama, kültür, turizm ve benzeri hizmetleri sunan kamu kurum ve kuruluşları, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, gerçek kişiler ve özel hukuk tüzel kişileri, yürüttükleri faaliyetler bakımından bu hizmetlerden yararlanmakta olan veya yararlanmak üzere başvurmuş olan ya da bu hizmetler hakkında bilgi almak isteyen kişi aleyhine ayrımcılık yapamaz. Bu hüküm kamuya açık hizmetlerin sunulduğu alanlar ve binalara erişimi de kapsar. (2) Birinci fıkrada belirtilen hizmetlerin planlanması, sunulması ve denetlenmesinden sorumlu olan kişi ve kurumlar, farklı engelli grupların ihtiyaçlarını dikkate almakla ve makul düzenlemelerin yapılmasını sağlamakla yükümlüdür." hükmüne; 'Eşitlik ilkesi ve ayrımcılık yasağı' başlıklı 3. maddesinde, "...(3) Ayrımcılık yasağının ihlali hâlinde, konuya ilişkin görev ve yetkisi bulunan kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ihlalin sona erdirilmesi, sonuçlarının giderilmesi, tekrarlanmasının önlenmesi, adli ve idari yoldan takibinin sağlanması amacıyla gerekli tedbirleri almakla yükümlüdür. (...)" hükmüne; 'İdari yaptırımlar' başlıklı 25. maddesinde ise, "(1) Ayrımcılık yasağının ihlali hâlinde, bu ihlalin etki ve sonuçlarının ağırlığı, failin ekonomik durumu ve çoklu ayrımcılığın ağırlaştırıcı etkisi dikkate alınarak ihlalden sorumlu olan kamu kurum ve kuruluşları, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, gerçek
2
UYAP Bilişim Sistemindeki bu dokümana http://vatandas.uyap.gov.tr adresinden I0XC6eZ - X1UlZz7 - WIF/zfh - ZqY9RS = ile erişebilirsin
T.C.
ANKARA
23. İDARE MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/637
KARAR NO : 2023/1862
kişiler ve özel hukuk tüzel kişileri hakkında bin Türk lirasından on beş bin Türk lirasına kadar idari para cezası uygulanır." hükmüne yer verilmiştir.
Dava dosyasının incelenmesinden; görme engelli şikayetçi M.K.'nın CİMER üzerinde yaptığı 04/07/2020 tarih ve 2003096807 sayılı başvuru ile bir görme engelli birey olarak kitaplara erişimde sıkıntı yaşadığı iddiasıyla başvuruda bulunduğu, davacı idarenin 11/08/2020 tarihinde; "...telif koruması devam eden eserlerin, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında herhangi bir hak ihlaline sebebiyet vermeden görme engelli kullanıcılarımızın hizmetine sunulabilmesi için çalışmalar sürdürülmektedir." şeklinde cevap verdiği, akabinde şikayetçi M.K.'nın 08/04/2021 tarihinde davalı idareye yaptığı şikayetinde özetle; " Görme engelli bir birey olarak basılı eserlerin elektronik kopyalarına erişmekte zorluklar yaşadığını, 6279 sayılı Kanun ile yayınevleri tarafından basılı eserlerin elektronik kopyalarının Milli Kütüphaneye iletileceği ve iletilen bu kopyaların görme engellilerin hizmetine sunulacağı yönünde bir düzenleme yapıldığını, ancak muhatap tarafından telif haklarının korunması gerekçesiyle yayınlanan tüm basılı eserlerin bir elektronik kopyasının kendisine verilmediğini, idarenin yükümlülüklerini yerine getirmediğini, temel hak ve özgürlüklerinin ihlal edildiğini" iddia ettiği, davalı idarenin görüş istemi üzerine Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğünün 18/05/2021 tarihli ve 1393051 sayılı yazısı ile, "Derleme mükelleflerinin telif hakkı ihlali endişesi ile EYDeS'e eserlerin elektronik kopyalarını yüklemediği, bu sebeple EYDeS'te elektronik eser sayısının az olduğu, sisteme yüklenen elektronik eserlerden görme engelli kullanıcıların talep etmesi halinde taraflarına ücretsiz bir elektronik kopyasının gönderilebileceği ancak telif hukukundan kaynaklı uzaktan erişim sağlanamayacağı" cevap vermesine müteakip erişilebilirliğin sağlanmayarak kültürel yaşama katılım hakkını kullanmada ayrımcılık yasağı ihlali yapıldığına, 10.000,00-TL idari para cezası uygulanmasına ve kararın kamuoyuna duyurulmasına ilişkin Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu 1. Dairesinin 07/10/2021 tarih ve 2021/253 sayılı kararının verildiği, anılan kararın davacı idare tarafından iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
6279 sayılı Çoğaltılmış Fikir ve Sanat Eserlerini Derleme Kanunu'nun 'Tanımlar' başlıklı 3.maddesinde, "(1) Bu Kanunda geçen; ...b) Derleme kütüphanesi: Bu Kanun uyarınca, derlenen çoğaltılmış fikir ve sanat eserlerinin gönderildiği kütüphaneleri, (...) ifade eder." hükmü; 'Derleme nüshalarının sayısı ve gönderileceği kütüphaneler' başlıklı 8. maddesinde, "(1) Derleme nüshalarının sayısı ve gönderileceği kütüphaneler şunlardır: ...d) 4 üncü maddenin (a), (b), (g) ve (ğ) bentlerinde belirtilen eserlerin 5/12/1951 tarihli ve 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununun ek 11 inci maddesi uyarınca hizmete sunulmak amacıyla, elektronik ortama aktarılan bir nüshası görme engellilerin hizmetine sunulmak üzere Millî Kütüphaneye gönderilir." hükmü; 'Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde derlenecek eserler' başlıklı 4. maddesinde, "(1) Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde basılan veya çoğaltılan, aşağıda belirtilen her türlü eser, bu Kanun kapsamında derlenir: a) Kitap, kabartma harfli kitap, kitapçık, ansiklopedi, albüm, atlas ve nota gibi tek başına ya da bir takımın veya bir dizinin parçası niteliğinde olan ayrı yayımlanmış eserler. b) Gazete, dergi, yıllık, bülten, takvim gibi süreli yayınlar. (...) d) Her türlü bilgisayar, müzik ve video cihazlarında kullanılmak üzere üretilmiş ses, görüntü ve veri içeren optik ve manyetik ortamlara kaydedilerek çoğaltılmış eserler. (...) g) Yurt dışında basımı veya çoğaltımı yapılarak, yurt içinde satışı ve dağıtımı yapılan eserler. ğ) Elektronik ortamda üretilerek kullanıma sunulmuş elektronik yayınlar." hükmü; 'İdari para cezası' başlıklı 10. maddesinde ise, "(1) Bu Kanunda yer alan sorumluluklarını yerine getirmeyen derleme mükelleflerine,
3
UYAP Bilişim Sistemindeki bu dokümana http://vatandas.uyap.gov.tr adresinden I0XC6eZ - X1UlZz7 - WIF/zfh - ZqY9RS = ile erişebilirsin
T.C.
ANKARA
23. İDARE MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/637
KARAR NO : 2023/1862
derlemenin yapıldığı yerdeki en büyük mülki amir tarafından uygulanacak yaptırımlar şunlardır: a) 9 uncu maddenin birinci ve üçüncü fıkralarında belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen derleme mükellefleri, her derleme nüshası için bin Türk Lirasından beş bin Türk Lirasına kadar idari para cezası ile cezalandırılır. b) 6 ncı maddenin (ç) bendinde belirtilmiş derleme mükelleflerinden, 9 uncu maddede belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyenler, bu yükümlülüklerini yerine getirmedikleri sürece bir daha izin belgesi alamazlar." hükmü yer almaktadır.
5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu Ek Madde 11'de, "Ders kitapları dahil, alenileşmiş veya yayımlanmış yazılı ilim ve edebiyat eserlerinin engelliler için üretilmiş bir nüshası yoksa hiçbir ticarî amaç güdülmeksizin bir engellinin kullanımı için kendisi veya üçüncü bir kişi tek nüsha olarak ya da engellilere yönelik hizmet veren eğitim kurumu, vakıf veya dernek gibi kuruluşlar tarafından ihtiyaç kadar kaset, CD, braill alfabesi ve benzeri formatlarda çoğaltılması veya ödünç verilmesi bu Kanunda öngörülen izinler alınmadan gerçekleştirilebilir. Bu nüshalar hiçbir şekilde satılamaz, ticarete konu edilemez ve amacı dışında kullanılamaz ve kullandırılamaz. Ayrıca bu nüshalar üzerinde hak sahipleri ile ilgili bilgilerin bulundurulması ve çoğaltım amacının belirtilmesi zorunludur." düzenlemesine yer verilmiştir.
6279 sayılı Çoğaltılmış Fikir ve Sanat Eserlerini Derleme Yönetmeliği'nin 'Derleme nüshalarının teslimi, korunması ve kullanımı' başlıklı 15. maddesinde, "(1) Derleme Kanununda yer alan derleme kütüphaneleri, derleme nüshalarının arşivlenmesi, korunması ve ilgili mevzuatta öngörülen amaçlarla ve koruma hükümlerine uygun şekilde kullanıma sunulmasından sorumludur. (...)" hükmü; 'Görme engelliler' başlıklı 17. maddesinde, "(1) Derleme Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a), (b), (g) bentlerinde belirlenen yayımlanmış eserlerin elektronik kopyaları hak ihlallerini önleyici etkin ve yeterli koruma önlemlerinin alınması koşuluyla görme engellilerin kullanımına sunulmak amacıyla 15 gün içerisinde Milli Kütüphane Başkanlığına gönderilir. Derleme Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (ğ) bendindeki yayınlar için de 15 günlük süre geçerlidir. (...)" hükmü; 'İdari yaptırımlar' başlıklı 18. maddesinde ise, "(1) Derleme Kanununa aykırı davrandığı tespit edilen derleme mükellefleri hakkında aynı Kanunun 10 uncu maddesinde düzenlenen yaptırımlar, derleme birimleri ve Derleme Müdürlüğünün bildirimi üzerine veya re’sen, derlemenin yapıldığı yerdeki en büyük mülki amir tarafından uygulanır. (...)" hükmü düzenlenmiştir.
Yukarıda alıntısına yer verilen mevzuat hükümlerine göre; derleme kütüphanelerinden birinin Milli Kütüphane olduğu, derlenen eserlerin derleme mükellefleri tarafından görme engellilerin hizmetine sunulmak üzere Milli Kütüphaneye gönderilmesi gerektiği, derleme kütüphanesinin söz konusu derleme nüshalarının kullanıma sunulmasından sorumlu olduğu, bu sebeple derleme mükelleflerinin yükümlülüklerini yerine getirmesini sağlaması gerektiği anlaşılmaktadır.
Uyuşmazlıkta; 6279 sayılı Kanun ve Yönetmeliği gereğince basılı eserlerin derlenip düzenlenerek görme engelli bireylerin hizmetine uygun şekilde sunulması hususunda davacı idarenin yükümlüğünün bulunmasına karşın, derleme mükelleflerinin basılı eserlerinin birer nüshasını eksiksiz bir şekilde EYDES'e yüklemediği, dolayısıyla görme engelli bireylerin hizmetine tüm basılı eserlerin sunulmadığı, bu şekilde 6701 sayılı Kanun'un 3. maddesinde belirtilen ayrımcılık yasağının ihlal edildiği anlaşıldığından, aynı Kanunun 25. maddesi uyarınca tesis edilen dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
4
UYAP Bilişim Sistemindeki bu dokümana http://vatandas.uyap.gov.tr adresinden I0XC6eZ - X1UlZz7 - WIF/zfh - ZqY9RS = ile erişebilirsin
T.C.
ANKARA
23. İDARE MAHKEMESİ
ESAS NO : 2023/637
KARAR NO : 2023/1862
Açıklanan nedenlerle;
1. Davanın reddine,
2. Aşağıda dökümü yapılan 381,00 TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına,
3. Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmalı işler için takdir edilen 20.900,00-TL vekalet ücretinin davacı tarafından davalı idareye ödenmesine,
4. Müdahil tarafından karşılanan ve aşağıda dökümü yapılan 247,90 TL yargılama giderinin davacı tarafından müdahile ödenmesine,
5. Artan posta ücretinin kararın kesinleşmesinden sonra davacı ve müdahile iadesine,
6. Kararın tebliğinden itibaren 30 gün içerisinde Ankara Bölge İdare Mahkemesine istinaf yolu açık olmak üzere, 31/10/2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.