İŞİTME VE GÖRME ENGELLİ AVUKAT HABEN GİRMA’NIN TED KONUŞMASI
Hazırlayan: Hasan Talha ÜNAL
Bu yazıda, Haben Girma hakkında bilgi verildikten sonra, kendisinin TED konuşmasının çevirisi paylaşılmaktadır.
İlgili konuşmanın bağlantısı:
https://habengirma.com/2014/05/04/haben-speaks-at-tedx-baltimore-2014/
Haben Girma, işitme engelli ve görme engelli bir avukat ve aktivisttir. 1988 yılında Etiyopya’nın başkenti Addis Ababa’da doğmuş ve ABD’de yetişmiştir. Harvard Üniversitesi’nde hukuk eğitimi almış ve engellilerin haklarını savunmak için çalışmalar yapmıştır. Özellikle Amerika Engellilerle İlgili Yasası (ADA) kapsamında engellilerin haklarını savunmak ve engellilere erişilebilirlik sağlamak için çaba göstermektedir. Girma, ilk defa Harvard’dan mezun olan işitme engelli ve görme engelli öğrenci olmuştur. Aynı zamanda, beyaz baston kullanarak dağ tırmanışı yaparak, engellilerin sınırları aşabileceğini göstermiştir. Girma, engelli bireylerin toplum içinde tam ve eşit katılımını teşvik etmek için dünya çapında konuşmalar yapmış ve yazılar kaleme almıştır.
Konuşma Çevirisi:
Benim adım Haben Girma. Engelli Hakları Savunucuları’nda Skadden Fellow olarak çalışıyorum. Başka bir deyişle, bir avukatım. Bir avukat nedir? Peki, birçok olumsuz avukat stereotipi vardır: Size asla net bir cevap vermeyen insanlar; sadece paranızı isteyen insanlar; hatta insanlar değil, köpek balıkları. Bu imgeler kültürümüze o kadar güçlü bir şekilde yerleşmiştir ki insanlar bana, yarı şaka yaparak, “Avukatlardan hoşlanmam” diyorlar. İnsanlar avukatları düşündüklerinde, aslında sadece bir tür avukatı düşünüyorlar. Düşünün, bir avukatı hayal ettiğinizde, ne görüyorsunuz? Bir kadın mı görüyorsunuz? İlk akla gelen şey bu mu? Peki ya bir tekerlekli sandalye kullanan birini? İşitme engelli birini görebiliyor musunuz? Ya da hatta, sadece güler yüzlü birini görebiliyor musunuz? Birçok türde avukat vardır ve kamu hizmeti avukatları, bir avukat olmanın ne demek olduğunu değiştiriyorlar. Bunlar, sevdikleri toplumlar için çalışan ve savunan insanlardır. Bu avukatlardan bazıları, yaygın adaletsizliğe son verme isteğini yansıtan kişisel deneyimlerden güç alır. Zorluklarla karşılaşan insanlar, bazen savunuculuk yapmak için harika güçler geliştirirler. Avukatlar, yoksulluk, ırk, cinsiyet, engellilik veya diğer ayrımcılık biçimleri deneyimlerini alır ve bu bilgiyi yasal savunuculuk için bir merdiven olarak kullanırlar. Benim için de böyle oldu. Hayatım kendi haklarımı savunmamı gerektirdi. Bu da beni hukuk alanına hazırladı.
İşitme ve görme engelliyim. Helen Keller, ondan sonraki işitme engelli ve görme engelli çocuklar ve yetişkinler için bir olasılıklar yolunu açtı. Bu bireyler, görebilen ve duyabilen insanlar için tasarlanmış bir dünyada öncü olarak ilerlemelidir. Birçok azınlık grubunun üyeleri öncü olarak ilerler.
Engeller arasından yolunu bulma süreci, yasal savunuculuk veya diğer savunuculuk biçimlerinde kullanılabilecek güçlü öz savunma becerileri oluşturur. Ben bir öncü olarak, mükemmel bir kolej olan Lewis & Clark’a gittim. Futbol takımlarını Pioneers olarak adlandırıyorlar. Downtown Portland’daki en sevdikleri yer mi? Pioneer Square. Başka? Oh, ve okul otobüslerine Pioneer Express diyorlar. Bir öncü olarak, Lewis & Clark’taki yurtlarda iki yıl yaşadım ve kafeteryada yemek yedim. Kafeteryada yaklaşık 5 farklı yemek istasyonu vardı ve kapının yanında bir menü vardı, insanlar menüyü okur ve ne yiyeceklerine karar verirlerdi. Benim gibi kör öğrenciler menüyü okuyamazdı. Kafeterya çalışanları, menüyü okumayı teklif ettiler, ama ben duyamadım. Bir kör öğrenci olarak, ilk tercihim menüyü kabartma olarak okumaktı. Kabartma üretmek zaman alır, bu yüzden bir uzlaşma yaptık. Çalışanlar, her öğünün başında bana menüyü e-posta ile göndereceklerini kabul etti ve ben de ekran okuyucusu kullanarak bilgisayarım üzerinden okuyabilecektim. Harika bir fikirdi, ama kafeterya sürekli menüleri e-postalamayı unutuyordu. Menüyü okuyamadığım ve kafeterya çalışanlarını duyamadığım için ne yiyeceğime karar veremiyordum. Bu yüzden derslerden sonra rastgele bir istasyon seçer, gidip tezgahın arkasındaki personel tarafından servis edilen her neyse alırdım, masaya götürür ve ancak o zaman ne yiyeceğimi anlardım. Bazı hoş olmayan sürprizler vardı.(Gülme) Sınıflar ve sınavlara hazırlanma ve makale yazma gibi yoğun bir öğrenci olarak, eklenen bu hayal kırıklığına ihtiyacım yoktu. Ama bazen menüleri hatırladıklarında, seçeneklere sahip olmaktan çok mutlu olurdum. Örneğin, menü “İstasyon 3, füme gouda peynirli tortellini” diye yazıyorsa, istasyonları 1 ve 2’yi atlayıp doğrudan istasyon 3’e gideceğimi bilirdim. Menüleri hatırladıklarında, yaşam lezzetliydi. Ama düzenli olarak menüleri unuturlardı. İlk birkaç ay bir şey yapmadım. Görebilen ve duyabilen insanlar için tasarlanmış bir dünyada yaşıyor ve bununla başa çıkmaya çalışıyoruz. Araba kullanamamak gibi, en son Grammy’leri izleyememek veya işitme engelli biriyle nasıl iletişim kurulacağını bilmemek gibi. En iyi arkadaşlarımdan biri, beni ilk tanıdığında, işitme ve görme engelli biriyle nasıl konuşulacağını bilmiyordu. Harvard›daki uluslararası hukuk sınıfımızda, yanımda oturması için atanmıştı ve hepimizin atanmış yerleri vardı., ama eğer görmemişsem, ve eğer konuşursa, duyabilir miydim? Bu yüzden, bir öğrencinin yapabileceği en mantıklı şeyi yaptı, Facebook’a gitti ve “Merhaba Haben, hemen yanında oturuyorum!” diye bir mesaj gönderdi. (Gülme)
İnsanların nasıl iletişim kuracaklarını öğretmekten mutluluk duyarım. Çeşitliliği kucaklayanları seviyorum. Her türlü çeşitlilik var.
Ara sıra, engelliler için uyarlama yapmak istemeyen bireyler veya kuruluşlar olabilir. Şu karar verme durumu var, sadece başa çıkmak ve geçmek mi, yoksa bir şey yapmak mı?
O menüler, o kafeteryada, kendim için, o kolejdeki gelecekteki kör öğrenciler için bir dönüm noktasıydı, ya da alternatif formatlarda menülere ihtiyacı olan herhangi biri için. Yemekhane müdürüne, kafeteryada yemek yemek için ödediğimi ve tıpkı diğer öğrenciler gibi, bu hizmetlerden yararlanabilmek için menülere erişim hakkına sahip olduğumu söyledim. Müdür bana, çok meşgul olduklarını, bana büyük bir iyilik yaptığını ve şikayet etmeyi bırakıp daha minnettar olmam gerektiğini söyledi. Siz nasıl düşünüyorsunuz, eğer istasyon 4’te çikolata kek varsa ve kimse bana söylemezse, minnettar hisseder miydim? (Gülme) Bu yüzden, birkaç çikolata kek eksikliği yaşadıktan sonra, yeni bir şey denedim. Amerikan Engelliler Yasası, ADA, 1990 yılında kabul edildi. Kongre, bu yasayı engellilerin haklarını korumak için geçirdi. Bu yasa, insanları ikinci sınıf vatandaşlar olarak görme yaklaşımından çıkmayı, bir değişikliği simgeliyor. ADA, işletmelerin, kafeterya gibi, engelliler için makul uyarlama yapmaları gerektiğini belirtir. Bir menüyü e-postayla göndermek, makul bir uyarlamadır.
Müdüre, e-postaları tutarlı bir şekilde göndermezse dava açacağımı söyledim. Doğrusunu söylemek gerekirse, bunu nasıl yapacağımı hiç bilmiyordum. (Gülme) 19 yaşındaydım, bir avukatı nasıl karşılayacaktım? Avukatlar ve hakimlerin anlayamayacağından korkuyordum. Ayrıca, sadece bir menü değil mi? Lewis & Clark, bana ders materyallerimi, ders kitaplarımı, sınavlarımı kabartma olarak vererek mükemmel bir iş yaptı. Ülke genelindeki öğrenciler - diğer kolejlerdeki kör öğrenciler bile, temel kitaplara erişim konusunda bugün bile zorluk çekiyorlar. Peki ben neden şikayet edeyim? Annem Eritre’de, Etiyopya ile 30 yıllık bir savaşın ortasında büyüdü. 18 yaşındayken, Eritre’den Sudan’a iki hafta boyunca yürüdü, sonra Sudan’dan, bir mülteci kuruluşu aracılığıyla, daha iyi bir yaşam için Amerika’ya geldi. Peki ben neden şikayet edeyim? Birinin menü erişimini çok basit, bir ayrıcalık ve bir hak olmadığını düşüneceğinden korkuyordum. Ama aynı zamanda, kolejdeki en azından benim gibi başka bir kör öğrencinin gelmesi halinde, kolejde daha iyi bir yer olma olasılığından da heyecan duyuyordum. Diğer insanlara yardım etme, sivil haklar hareketine katılma ve belki de bir avukat olma vizyonum vardı. Çikolata kek yeme vizyonum vardı. (Gülme)
Kafeterya personeline ADA hakkında bilgi verdikten sonra her şey değişti. Menüleri düzenli olarak sağlamayı kabul ettiler ve yaptılar. ADA’yı öğrenmek, onların tutumunu değiştirdi. Başlangıçta, engelliler için erişim sağlamanın bir iyilik olduğunu, bir işlerinin olduğunda veya doğru ruh halinde olduklarında yapabilecekleri bir şey olduğunu düşünüyorlardı. ADA’yı öğrenmek, kafeteryadaki kültürü değiştirdi. ADA, insanları eşit olarak muamele etmek için yasal yükümlülükler yaratır. Okullar şimdi engelli öğrencileri kabul ediyor ve bu harika. Erişim, okul kapısının ötesine geçer. Çevrimiçi öğrenim araçlarına, matematik ve bilim derslerine, yurtdışında öğrenim programlarına ve evet, hatta tatil menülerine erişime ihtiyacımız var. Bir öncü olarak yaşadığım deneyimler, bir avukat olmamı ilham verdi. Şu anda, Ulusal Kar Amacı Gütmeyen Bir Kuruluş olan Engelli Hakları Savunucuları›nda, Berkeley›de çalışıyorum. Bir avukatın bir başka stereotipi, sadece paranızı istemeleridir. DRA müşterilerine ücret almaz. Sivil haklar, erişilebilir olmalıdır. Engelli Hakları Savunucuları’ndaki avukatlar da dahil olmak üzere, avukatların kullandığı araçlardan biri, toplu dava açma yöntemidir. Toplu davalarda, bir grup insan, bir şeyi yanlış yapan birini dava etmek için bir araya gelir. Bu, eğitim, istihdam ve sağlık gibi önemli şeylere erişimi iyileştirmenin bir yoludur, ulusal düzeyde.
Birkaç yıl önce, birkaç öğrenci Berkeley’de Engelli Hakları Savunucuları’na endişeleriyle birlikte geldi. Baskı okuma engeli olan öğrencilerin, alternatif formatlarda ders materyallerine erişime ihtiyaçları vardı. Kabartma, büyük yazı, sesli, dijital gibi. Üniversitenin bu materyalleri sağlaması çok uzun zaman alıyordu. Bu yüzden öğrenciler derslerini geçememe riski altındaydı. Engelli Hakları Savunucuları’ndaki avukatların yardımıyla, öğrenciler üniversite ile anlaşma yapabildiler. Üniversite, diğer okullar için bir model haline getiren yeni politikalara sahip. Avukatlar öncelikle toplumlarını eğitir. İnsanların nasıl yardım edeceklerini öğrenmeleri halinde yardım edeceklerini biliyorum. Dolayısıyla, bir programcı, bir web mühendisiyseniz, web erişilebilirlik kuralları hakkında bilgi edinin. Bir mimarsanız, yeni yapılar için ADA kuralları hakkında bilgi edinin. Topluluklarımızı erişilebilir kılmayı seçebiliriz. Herkes için erişim sağlama gücümüz var. Engellerle karşılaşmak zorunda kalan bireyler, avukatlar veya diğer savunucular olarak topluluklarına yardım etmek için özellikle iyi konumlandırılmıştır. Benim adım Haben Girma ve umarım size avukatlar hakkında yeni bir vizyon vermişimdir. Teşekkür ederim. (Alkış)