TANZANYA’YA KARŞI X KARARI
Hazırlayan: Münevver Saliha NAZLIGÜL
CRPD/C/18/D/22/2014
Tanzanya’ya karşı X
Başvuru No. 22/2014
Karar tarihi: 18 Ağustos 2017
Konu – Devletin ENGELLİ HAKLARI SÖZLEŞMESİ Maddeleri 5, 15 ve 17 uyarınca yükümlülükleri ihlal etmesi hasebiyle başvurucu tarafından komiteye şikayet gerçekleştirilmiştir.
Orijinal bağlantı - Case summary:[1] X v Tanzania
Karar – 18 ağustos 2017 tarihinde verilen karar ile devletin ENGELLİ HAKLARI SÖZLEŞMESİ5, 15, 17 ve 4. Maddelerini ihlal ettiği yönündedir. Başvurucunun yaşadığı şiddetin ve adaletin eksikliğinin yanı sıra, albinizme dayalı ayrımcılığın ve koruma eksikliğinin de vurgulandığı belirtilmektedir. Komite, başvurucunun taleplerini ve genel önlemleri karara bağlamıştır. Bu kararla birlikte, devletin insan haklarına uygun bir şekilde hareket etmesi ve başvurucunun yaşadığı haksızlıklara çözüm bulması istenmiştir.
Olaylar – 1969 yılında doğan tanzanya’lı albinizm hastası olan bay X 41 yaşında 10 nisan 2010 tarihinde odun topladığı esnada iki yabancı tarafından saldırıya uğramıştır. Saldırıda bay X’in sol kolu dirseğinden kesilmiştir. Bahse konu saldırı bay X’in albinizm hastası olması sebebiyle gerçekleştirilmiştir. Bay X’in bahsedilen tarihten beri adalete erişimi çok büyük oranda kısıtlanmıştır. Yerel savcılığın, başvurucunun tanıklığını takiben davadan çekilmesinin ardından yetkili makamlar tarafından herhangi bir soruşturma yapılmadığı görünmemektedir. Başvurucunun saldırganlarının arasında olmadığını ifade eden tanıklığının ardından, savcılık dava açmaktan vazgeçmiştir. Saldırının üzerinden sekiz yıldan fazla bir süre geçmiştir ve bu süre zarfı boyunca durum herhangi bir cezai yaptırıma tabi tutulmamıştır.
Başvurucu, yaşadığı şiddet olayının kişisel ve zihinsel bütünlüğünün ihlali olduğunu savunmaktadır. Devlet, başvurucunun yaşadığı acıyı önlemek veya önlenememesi durumunda cezalandırmak için gerekli hiçbir önlemi almadığı için bu hakların ihlal edildiğini iddia etmektedir.
Komitenin değerlendirmesi:
Komite, X’in şikayeti kapsamında öncelikle iç hukuk yollarının tükenmemiş olması gerektiğini incelemiştir. Tanzanya hükümeti, olayın soruşturulduğunu ve failin yargılanmaya başlandığını, ancak X’in ifadesinde failin saldırıya karışmadığını belirtmesi üzerine dava sürecinin sonlandırıldığını iddia etmiştir. Ancak Komite, iç hukuk yollarının etkili olmadığına ve X’in yargıya başvurmasının beklenemez olduğuna hükmetmiştir.
Komite, X’in yaşadığı insan hakları ihlallerinin, özellikle 5., 15. ve 17. maddelerle ilgili olduğunu belirlemiştir. Albinizmi nedeniyle maruz kaldığı şiddetin ve adalet erişiminin kısıtlanmasının, doğrudan bir ayrımcılık biçimi olduğunu ve bu durumun X’i ve diğer albinizmli kişileri toplumda diğerleriyle eşit bir şekilde yaşamaktan alı koyduğunu belirtmiştir. Ayrıca, devletin koruma ve cezalandırma önlemleri almadığını ve bu tür şiddeti önlemeye yönelik etkili adımlar atmadığını vurgulamıştır.
Komite, Tanzanya’nın X’in haklarını ihlal ettiğine karar vermiş ve X’in etkili bir çözüm talep etme hakkı olduğunu belirtmiştir. Ayrıca, Tanzanya’ya albinizmli kişilere yönelik şiddeti önlemeye, failleri cezalandırmaya ve X’e adil bir tazminat sağlamaya çağırmıştır. Komite, ayrıca, Tanzanya’dan, albinizmli kişilere yönelik bilinçlendirme kampanyaları düzenlemesini, insan haklarına zarar veren uygulamaları ve yanlış inançları ele alan eğitimler yapmasını talep etmiştir.
[1] This summary has been prepared by the International Disability Alliance. For more information on how to lodge individual communications under the Optional Protocol to the CRPD, visit IDA’s disability rights litigation website.