ENGELLİ AMERİKALILAR YASASI BAĞLAMINDA WEB ERİŞİLEBİLİRLİĞİ AÇMAZI: 1. BÖLÜM
Avukat S. Çağrı YILDIRIM
Giriş
Günümüzde kapsamı giderek genişleyen dijital mecralar farklı sorun ve fırsatları da beraberinde getirmektedir. Engelli bireyler Yardımcı teknolojiler sayesinde dijital alanda birçok işlemi bağımsız bir biçimde yapabilmektedir. Bununla birlikte, başta web erişilebilirliği olmak üzere çeşitli teknik ve hukuki sorunlarla karşılaşılmaktadır. Bu çalışmada Engelli Amerikalılar Yasası bağlamında web erişilebilirliğinin yeri ve boyutu ele alınmıştır. Öncelikle yasanın ilgili kısımları hakkında genel bir çerçeve çizilmeye çalışılmıştır. Devamındaysa adalet bakanlığının benimsediği görüşlere ve farklı mahkeme kararları üzerinden ortaya çıkan yaklaşımlara değinilmiştir. Belirtmek gerekir ki, bu çalışma 2019 yılı sonuna kadar gelişen süreci kapsamaktadır.
I. ENGELLİ AMERİKALILAR YASASI VE BAŞLIK 3
Engelli Amerikalılar Yasası (ADA) 1990 yılında yürürlüğe girmiş ve 2008 yılında değiştirilmiştir. Engelli bireyleri koruyan ilk kapsamlı federal medeni haklar yasasıdır.[1] ADA’nın 1. Başlığı istihdamda ayrımcılığı yasaklar ve Eşit İstihdam Fırsatı Komisyonu (EEOC) tarafından uygulanır.[2] 2. Başlık “eyalet ve yerel hükümet kuruluşları için geçerlidir ve engelli nitelikli bireyleri eyalet ve yerel hükümet kuruluşları tarafından sağlanan hizmetler, programlar ve faaliyetlerde engellilik temelinde ayrımcılığa karşı korur.” [3]
Başlık 3, kanunda listelenen on iki kategoriden birine girmeyen kamuya açık özel yerlerde (özel mülkiyete ait olan, kiralanan veya işletilen ve ticareti etkileyen yerler) engellilik temelinde ayrımcılığı yasaklamaktadır. Başlık III ayrıca «yeni inşa edilen veya değiştirilen kamuya açık yerlerin yanı sıra ticari tesislerin (fabrikalar, depolar veya ofis binaları gibi özel mülkiyete ait, konut dışı tesisler) ADA Standartlarına uymasını gerektirir.”[4] Ayrıca, Başlık III, “ortaöğretim veya lise sonrası eğitim, mesleki veya ticari amaçlarla yapılan başvurular, lisanslama, sertifikasyon veya kimliklendirme ile ilgili sınavları ve kursları kapsamaktadır.”[5] Amerika Birleşik Devletleri Adalet Bakanlığı (DOJ) ADA’nın ikinci ve üçüncü bölümlerini uygulamaktadır.
ADA “engelliliği” şu şekilde tanımlamaktadır: “(A) bir bireyin bir veya daha fazla önemli yaşam faaliyetini önemli ölçüde sınırlayan fiziksel veya zihinsel bir bozukluk; (B) böyle bir bozukluğun kaydı; veya (C) böyle bir bozukluğa sahip olarak kabul edilmek.”[6] Kanun ayrıca “Önemli Yaşam Faaliyetleri “nin geniş bir tanımını yapmış ve «önemli ölçüde sınırlı» ifadesini geniş bir şekilde yorumlamak için bir çerçeve çizmiştir. [7] ADA’nın merkezinde, Başlık 1’e tabi kuruluşların, “aşırı bir zorluğa” neden olmadığı sürece nitelikli engelli bireylere makul kolaylıklar sağlaması gerekliliği yer almaktadır. “[8]
Nitekim başlık 3, ilgili kuruluşların kamuya açık özel alanlarda makul düzenlemeler yapmasını gerektiren benzer hükümler içermektedir.
Başka bir ifadeyle, yapılan tanımlamaya tabi kuruluşlar politikalarını, prosedürlerini ve entegre bir ortamda sundukları mal ve hizmetlere engelli bireylerin eşit erişimini sağlamak için diğer eylemleri, bu tür değişikliklerin veya eylemlerin mal veya hizmetlerin “doğasını temelden değiştirmemesi” veya “aşırı yüke” neden olmaması koşuluyla gerçekleştirmelidir.[9] Ayrıca, kapsam dahilindeki bir kuruluşun yapısal nitelikteki mimari engelleri veya iletişim engellerini kaldırmaması, bu engelleri kaldırmanın kolaylıkla mümkün olduğu durumlarda Başlık 3 kapsamında ayrımcılık teşkil edebilir[10].
II. WEB SITELERİ BAŞLIK III KAPSAMINDA MIDIR?
Adalet Bakanlığı 1991 yılında ADA’nın II. ve III. başlıklarını uygulamak üzere yönetmelikler çıkarmış ve bu yönetmelikler Eylül 2010’da revize edilmiştir. [11] Başlık 3 düzenlemeleri kapsamında bir kamuya açık özel alan olarak nitelendirilebilmek için, bir kuruluşun 12 kategoriden en az birinde yer alması gerekmektedir[12]:
Konaklama yerleri (örn. hanlar, oteller, moteller) (altıdan az oda kiralayan ve sahibi tarafından kullanılan tesisler hariç);
Yiyecek veya içecek servisi yapan kuruluşlar (örn. restoranlar ve barlar);
Sergi veya eğlence yerleri (örneğin, sinema salonları, tiyatrolar, konser salonları, stadyumlar);
Halka açık toplanma yerleri (örn. oditoryumlar, kongre merkezleri, konferans halisleri);
Satış veya kiralama kuruluşları (örn. fırınlar, bakkallar, nalburlar, alışveriş merkezleri);
Hizmet kuruluşları (örneğin, çamaşırhaneler, kuru temizlemeciler, bankalar, berberler, güzellik mağazaları, seyahat hizmetleri, ayakkabı tamir hizmetleri, cenaze salonları, benzin istasyonları, muhasebeci veya avukat ofisleri, eczaneler, sigorta ofisleri, sağlık hizmeti sağlayıcılarının profesyonel ofisleri, hastaneler);
Toplu taşıma terminalleri, depoları veya istasyonları (hava taşımacılığı ile ilgili tesisler hariç);
Halka açık teşhir veya koleksiyon yerleri (örn. müzeler, kütüphaneler, galeriler);
Dinlenme yerleri (örn. parklar, hayvanat bahçeleri, eğlence parkları);
Eğitim yerleri (örneğin, anaokulları, ilkokul, ortaokul, lisans veya lisansüstü özel okullar);
Sosyal hizmet merkezi kuruluşları (örneğin, gündüz bakım merkezleri, huzur evleri, evsiz barınakları, gıda bankaları, evlat edinme kurumları); ve
Egzersiz veya dinlenme yerleri (örneğin, spor salonları, kaplıcalar, bowling salonları, golf sahaları).
ADA, internetin bireyler ve işletmeler tarafından yaygın olarak kullanılmasından önce yürürlüğe girmiştir. Bu nedenle, Başlık III ve DOJ düzenlemeleri özellikle interneti ele almamakta veya web sitesi uyumluluğu için kılavuzlar sağlamamaktadır.
A. DOJ’un Başlık III Kapsamında Web Erişilebilirliğine İlişkin geçmiş Pozisyonu
1996 yılında, Sivil Haklar Baş Hukuk Müşaviri Yardımcısı Deval Patrick, Senatör Tom Harkin’den gelen bir soruya yanıt olarak bir görüş kaleme almıştır. Patrick’in görüşüne göre, ADA kapsamındaki kuruluşların etkili iletişim sağlamak için web sitelerini erişilebilir hale getirmeleri gerektiği belirtilmiştir.[13] Daha sonra Adalet Bakanlığı, web sitelerinin Başlık 3’e uygunluğunun sağlanmasını, bilirkişi raporları ve ilgi beyanları ile sonuçlanan davalar yoluyla aktif olarak takip etmiştir. [14]
26 Temmuz 2010’da Adalet Bakanlığı, web sitesi uyumluluğu için erişilebilirlik standartları oluşturmak üzere önerilen kural koyma işleminin ön bildirimini yayınlamıştır.[15] Ancak 26 Aralık 2017’de Adalet Bakanlığı, “kapsam dahilindeki kuruluşların ADA’ya uyum sağlamasına yardımcı olmak için belirli teknik standartların gerekli ve uygun olup olmadığını değerlendirmeye devam edeceğini” belirtmesine rağmen, daha fazla bilgi vermeden bu kural koyma işlemini 2017 Aktif Olmayan Eylemler listesine almıştır.” [16]
2017 yılında Adalet Bakanlığı, Beşinci Daire’nin bir otomatın kamuya açık bir özel alan olmadığına karar verdiği Magee v. Coca-Cola Refreshment USA davasında certiorari’ye karşı ABD Yüksek Mahkemesi’ne sunulan bir görüşle web sitelerinin ADA kapsamında olup olmadığı konusundaki görüşünü değiştirmiş gibi görünmektedir.[17] DOJ, görüş yazısında, “temyiz mahkemesinin, söz konusu içecek otomatlarının ADA’nın Başlık 3 kapsamında ‹kamuya açık özel alan’ olmadığına doğru bir şekilde karar verdiğini» savunmuştur.[18] “DOJ ayrıca, “başlık 3’ün web siteleri veya dijital hizmetler de dahil olmak üzere fiziksel olmayan kuruluşlara uygulanmasına ilişkin soruların bir gün Mahkemelerin gündemine gelebileceğini vurgulamıştır.
Ancak, dilekçe sahibi davalının makneleriyle telefonla ya da internet üzerinden değil, şahsen karşılaştığı için dava, ortaya çıkan bu sorunları ele almak için uygun bir araç değildir “. [19]
B. DOJ’un Başlık III Kapsamında Web Sitelerinin durumuna İlişkin Mevcut Tutumu
4 Eylül 2018 tarihinde Senatör Chuck Grassley, dönemin Baş Hukuk Müşaviri Jeff Sessions’a bir mektup göndererek, web sitelerine erişilemediği iddiasıyla açılan davalardaki artış nedeniyle Adalet Bakanlığı’nı ADA’nın web siteleri için geçerli olup olmadığına açıklık getirmeye çağırmıştır.[20] Daha önce, 20 Haziran 2018 tarihinde, 100’den fazla Kongre üyesi Sessions’a bir mektup göndererek, ülke genelinde davacı avukatları tarafından açılan ve açılma tehdidinde bulunulan davalar ışığında ADA kapsamında web sitelerinin uyumluluğuna ilişkin netlik eksikliğinden şikayet etmiştir. [21]
25 Eylül 2018 tarihinde, Baş Hukuk Müşaviri Yardımcısı Stephen E. Boyd, 20 Haziran tarihli mektuba yanıt vererek, DOJ’un ADA’nın kamuya açık özel alanların web siteleri için geçerli olduğu yönündeki önceki görüşünü teyit etmiştir. Boyd, DOJ’un “yorumunun, ADA’nın Başlık 3’te yer alan, kamuya açık özel yerler tarafından sağlanan mal, hizmet, ayrıcalık veya faaliyetlerin engelli kişiler için eşit derecede erişilebilir olması şartıyla tutarlı olduğunu” vurgulamıştır.[22] Boyd ayrıca, “kural koyma yoluyla web siteleri için belirli teknik gerekliliklerin kabul edilmemesi durumunda, kamuya açık özel yerlerin ADA’nın ayrımcılık yapmama ve etkili iletişim genel gerekliliklerine nasıl uyacakları konusunda esnekliğe sahip olduğunu” ve “web sitesi erişilebilirliği için gönüllü bir teknik standarda uyulmamasının ADA’ya uyulmadığını göstermediğini” belirtmiştir. [23]
III. MEVCUT WEB SİTESİ UYGUNLUK KILAVUZLARI
Adalet Bakanlığı, Başlık III kapsamında web sitesi erişilebilirliği için kılavuz ilkeler ortaya koyan yönetmelikler yayınlamamış olsa da, şunları belirtmiştir
[World Wide Web Konsorsiyumu’nun (W3C) Web Erişilebilirlik Girişimi (WAI), Web erişilebilirliği için tanınmış gönüllü uluslararası kılavuzlar oluşturmuştur. Web İçeriği Erişilebilirlik Yönergelerinde (WCAG) belirtilen bu yönergeler, Web içeriğinin engelli bireyler için nasıl erişilebilir hale getirileceğini detaylandırmaktadır.
WCAG 2.0, Web erişilebilirliğini ele alan 12 kılavuz içermektedir. Her kılavuz test edilebilir kriterler içermekte olup
Web içeriğinin yönergeyi karşılayıp karşılamadığını objektif olarak belirlemeyi amaçlamaktadır. Bir Web sayfasının WCAG standartlarına uygun olması için, Web sayfasının üç uygunluk seviyesinden biri altında 12 yönergenin tamamına ilişkin kriterleri karşılaması gerekir: A, AA veya AAA. [24]
Bu kapsamda W3C, kuruluşların web sitelerini engelli bireyler için erişilebilir hale getirmelerine yardımcı olmak Maksadıyla teknik yönergeler ve destek materyalleri gibi çevrimiçi kaynaklar ve araçlar sağlamaktadır.[25]
Ayrıca belirtmek gerekir ki, Federal kurumlar, 1973 tarihli Rehabilitasyon Yasasının 508. Bölümünde yer alan ve bu teknik standartları içeren Elektronik ve Bilgi Teknolojisi Standartlarına tabidir.[26] Halk arasında bölüm 508 standartları olarak bilinen bu standartlar ABD Erişim Kurulu tarafından yayınlanmaktadır. [27]
IV. BAŞLIK 3 KAPSAMINDA ÖRNEK MAHKEME KARARLARI
Senatör Grassley ve Kongre üyelerinin baş hukuk müşavirine gönderdikleri mektuplarda da belirtildiği üzere, ADA Başlık 3 web sitesi erişilebilirlik davalarının sayısı (ve genel olarak Başlık 3’e ilişkin davalar) son yıllarda artmaktadır. Yayınlanan bir hukuk blog yazısına göre, davacılar 2018 yılında en az 2.258 web sitesi erişilebilirlik davası açmış olup, bu sayı 2017 yılındaki 814 davaya kıyasla %177’lik bir artış göstermiştir. [28] 2015 ve 2016 yıllarının toplamında sadece 262 web sitesi erişilebilirlik davası açılmıştır.[29] New York (630 ile) ve Florida (342 ile) 2018’in ilk yarısında web sitesi erişilebilirliği davalarında ülke lideri olmuştur.[30]
A. Mahkeme Kararlarıyla Gelişen Yaklaşımlar
Başlık 3 web sitesi erişilebilirliği davalarına ilişkin yasanın durumu gelişmekte ve temyiz mahkemeleri arasında ve hatta aynı devre içindeki yerel mahkemeler arasında belirgin farklılıklar ortaya çıkmaktadır. Gil v. Winn Dixie Stores, Inc. davasında yerel mahkeme tarafından “web sitelerinin kamuya açık özel yer olup olmadığı” konusunda daireler arasındaki bölünmeye dikkat çekilmiştir;
Mahkemeler, ADA’nın kamuya açık özel yerleri fiziksel alanlarla sınırlayıp sınırlamadığı konusunda ikiye bölünmüştür. Birinci, İkinci ve Yedinci daireler, ADA’nın web siteleri ile fiziksel bir yer arasında bağlantı olmasının bir gereklilik olmadığını tespit etmiştir:
Bu daireler tipik olarak Kongre’nin engelli bireylerin halkın diğer üyelerine ayrım gözetmeksizin sunulan mal, hizmet, ayrıcalık ve avantajlardan tam olarak yararlanma niyetine ve Kongre’nin ADA’nın teknolojideki değişikliklere uyum sağlamasını amaçladığını gösteren ADA’nın yasama geçmişine atıfta bulunmuştur.
Öte yandan, Üçüncü, Altıncı ve Dokuzuncu Daireler, kamuya açık özel yerlerin fiziksel yerler olması gerektiği ve bir kamuya açık özel yer tarafından sağlanan mal ve hizmetlerin ADA kapsamına girmesi için fiziksel bir yerle yeterli bir bağı olması gerektiği sonucuna varmıştır. Başka bir deyişle Bu mahkemeler, bir kamuya açık özel alanın fiziksel bir yer olması gerektiğini ileri sürmüştür. Zira kanunda sayılan 12 kamuya açık yer kategorisinin hepsi fiziksel yerlerdir. [31]
Gil’deki bölge mahkemesi, kendi temyiz mahkemesi olan 11. dairenin “web sitelerinin ADA’nın amaçları doğrultusunda kamuya açık özel alan olup olmadığını ele almadığını”, ancak ADA’nın engelli bir kişinin kamusal alanlara, mal ve hizmetlere erişiminin önündeki hem maddi hem de maddi olmayan engelleri kapsadığına karar verdiğini belirtmiştir. [32]
B. 11. Dairenin Yaklaşımı
Haynes v. Dunkin’ Donuts LLC davasında, 11. daire, Florida bölge mahkemesinin Başlık 3 kapsamında açılan web sitesi erişilebilirlik davasını reddetme kararını bozarak ADA’nın web sitelerine uygulanması konusundaki tutumunu netleştirmiştir.[33] Davacı Dennis Haynes, görme engelli olmasından ötürü internette gezinmek için ekran okuma yazılımı kullanmaktadır. [34] Bu itibarla davacı, Dunkin’’in web sitesinin ekran okuma yazılımı ile uyumlu olmaması nedeniyle Başlık III kapsamındaki haklarını ihlal ettiğini iddia etmiştir.[35] Dunkin’, mağazalarının bir kamuya açık özel alan olmasına rağmen, web sitesinin ADA kapsamındaki fiziksel mağazalarının “kamuya açık bir özel yer veya bir mal, hizmet, tesis, ayrıcalık veya avantaj” olmadığını savunmuştur. [36]
11. daire, temyiz başvurusunu Haynes’in lehine sonuçlandırırken, ADA’nın hem somut hem de “soyut engellere” ilişkin ayrımcılığı yasakladığını belirtmiştir.[37] Mahkeme ayrıca Haynes’in aşağıdaki iddiaları ile Başlık 3 kapsamında makul bir uyarlama talebinde bulunduğunu vurgulamıştır:
Dunkin’ Donuts’ın web sitesinin erişilebilir olmaması da benzer şekilde görme engelli kişilerin Dunkin’ Donuts mağazalarının ürünlerinden, hizmetlerinden, ayrıcalıklarından ve avantajlarından yararlanmasını engellemiştir. Haynes, diğer hususların yanı sıra, Dunkin’ Donuts’ın web sitesinin müşterilerin fiziksel Dunkin’ Donuts mağaza yerlerini bulmalarına ve çevrimiçi hediye kartları satın almalarına olanak tanıdığını iddia etmektedir. Haynes ayrıca Dunkin’ Donuts’ın web sitesinin Dunkin’ Donuts mağazalarının mallarına, hizmetlerine, tesislerine, ayrıcalıklarına, avantajlarına veya kamuya açık özel alanlarına “erişim sağladığını” ve “bunlar hakkında bilgi verdiğini” ileri sürmektedir. Web sitesi ekran okuyucu yazılımla uyumlu olmadığı için, Haynes ne kendisinin ne de herhangi bir görme engelli kişinin bu özellikleri kullanamadığını iddia etmektedir. [38]
On Birinci Daire karar metnini şu ifadelerle sonlandırmıştır:
“Web sitesinin, kamuya açık özel alanlar olan Dunkin’ Donuts mağazalarının kullanımını kolaylaştıran bir hizmet olduğu görülmektedir... ve ADA, Dunkin’ Donuts’ın kamuya açık özel alanın bir parçası olarak sunduğu mal ve hizmetler ne olursa olsun, bu mal ve hizmetler maddi olmasa bile, engellilik temelinde insanlara karşı ayrımcılık yapılamayacağı konusunda açıktır.” [39]
C. 6. Dairenin Tutumu
6. Daire, bir web sitesinin ADA kapsamında bir kamusal alan olup olamayacağı konusunu doğrudan ele almamıştır, ancak birkaç yerel mahkeme web sitesi erişilebilirlik davalarını ele alırken Altıncı Daire içtihadını esas almıştır. Örneğin, Brintley’de
v. Aeroquip Credit Union davasında, Michigan’daki bir yerel mahkeme, Aeroquip Credit Union’ın davacının web sitesi erişilebilirlik talebini Başlık 3 ve Michigan yasaları uyarınca reddetme talebini reddetmiştir.[40]
Tamamen görme engelli olan davacı Karla Brintley, ekran okuyucusu ile Aeroquip’in web sitesine etkin bir şekilde erişemediğini, bunun da “konumlar, olanaklar ve hizmetler için etkin bir şekilde tarama yapmasını engellediğini ve Davalı’nın şubelerini ziyaret etmekten caydırdığını” iddia etmiştir.” [41]Aeroquip davanın reddini talep etmek için verdiği dilekçede, Brintley’in kredi birliğine katılmaya uygun olmadığı için dava açmaya hakkı olmadığını ileri sürmüştür.[42] Bölge mahkemesi, Yüksek Mahkeme›nin PGA Tour, Inc. v. Martin,[43] kararına dayanarak “kredi birliğine üye olmaya uygunluğun dava açmak için bir ön koşul olmadığını” tespit ederek Aeroquip’in davacıya ilişkin argümanını reddetmiştir ve Başlık 3’ün bir “müşteri veya müşteri sınırlaması” içermediğini belirtmiştir.”[44] Yerel mahkeme ayrıca davacının, Davalının web sitesine erişmeye çalıştığında karşılaştığı engellerin somut ve belirli bir zarar oluşturarak Başlık 3’ün işlevselliğini ortadan kaldırdığını ifade etmiştir.[45]
Yerel mahkeme bu tespitin ardından, Brintley’nin ADA kapsamında bir yardım talebinde bulunup bulunmadığını değerlendirmiştir. İlk olarak, mahkeme bir kredi birliğinin kamuya açık bir yer olduğunu belirtmiş, ancak Başlık 3’ün kamuya açık bir alana bağlı web sitelerine uygulanıp uygulanmayacağı konusundaki içtihat farklılıklarını kabul etmiştir.[46] 6. Daire Başlık 3 içtihadını inceledikten sonra,[47] yerel mahkeme 6. Dairenin Başlık 3’ün yalnızca “fiziksel kamuya açık yerler” için geçerli olduğuna karar verdiğini belirtmiş, ancak Aeroquip’in bu kararların “web sitelerine ilişkin tüm iddialar için Başlık 3 kapsamında çözüm sağlamayı engellediği” yönündeki argümanını reddetmiştir.[48] Yerel mahkeme, Altıncı Daire’nin “bir davacının Başlık III kapsamında dava açmak için bir kamuya açık alana fiziksel olarak girmesi gerekip gerekmediği, bunun yerine bir kamuya açık yer tarafından sağlanan bir hizmet veya mala başka bir yolla erişmesi gerekip gerekmediği konusunda herhangi bir görüş belirtmediğini” ifade etmiştir.[49] Diğer mahkemelerin Altıncı Daire’nin Başlık 3’e yaklaşımını bir “bağlantı teorisi” olarak nitelendirdiğine işaret eden mahkeme, Başlık 3’ün “ayrımcı davranışın (erişilemeyen web sitesi) fiziksel bir konumdaki mal ve hizmetlerle bir ‘bağlantısı’ varsa” ihlal edildiğini belirtmiştir. “[50]
Castillo v. Jo Ann Stores, LLC,[51] davasında yerel mahkemenin gerekçelerine dayanarak mahkeme, “Davacının iddialarının, Davalının web sitesi ile fiziksel lokasyonları arasında bir bağlantı olduğunu yeterince ortaya koyduğuna” karar vermiş, ayrıca “web sitesinin bir mağaza bulucu, olanakların açıklamaları ve Davalının sunduğu hizmetler hakkında bilgi içeren mal ve hizmetler sunduğunu” belirtmiştir.”[52] Mahkeme, Aeroquip’in web sitesine erişim engellerinin “Davacıyı Davalının fiziksel lokasyonlarını ziyaret etmekten caydırdığını” tespit etmiştir.”[53] Mahkeme, Aeroquip’in Brindey’nin ihtiyati tedbir talebinin yasal süreci ihlal ettiği yönündeki argümanını reddederek sonuca varmıştır. Zira ne DOJ düzenlemeleri ne de Başlık 3 bu kapsamda web sitesi erişilebilirlik yönergeleri sunmaktadır.[54]
Buna karşın, Ohio’nun Kuzey Bölgesinde farklı bir davacı tarafından farklı kredi birliği davalılarına karşı açılan ayrı davalarda, yerel mahkeme web sitesi bakımından bir değerlendirme yapmamıştır. Bunun yerine, davacının kredi birliklerine üye olmaya uygun olmadığı ve hizmetlerini kullanma niyetini iddia edemediği gerekçesiyle davalıların davayı reddetme taleplerini kabul etmiştir.[55]
Davacı lehine sonuçlanan güncel örneklerden biri uyarınca ADA Başlık 3 web sitesi erişilebilirliği konusunda açılan Gil v. Winn-Dixie Stores, Inc. davasında mahkeme, jürisiz bir yargılamanın ardından davacının ihtiyati tedbir talebinde bulunabileceğine hükmederek davalının görme engelli müşterilerin erişimine açık bir web sitesi bulundurmayarak ADA’nın 3. bölümünü ihlal ettiğine karar vermiştir. Mahkeme, davalının web sitesinde görme engelli müşteriler için erişilebilir olacak şekilde değişiklikler yapmasına hükmetmiştir. Mahkeme kararında şunları belirtmiştir:
“Winn-Dixie’nin web sitesinin kendi başına bir kamuya açık yer olup olmadığına karar vermeye gerek yoktur, çünkü olgusal bulgular web sitesinin Winn-Dixie’nin fiziksel mağaza lokasyonlarıyla büyük ölçüde entegre olduğunu ve fiziksel mağaza lokasyonlarına açılan bir kapı olarak çalıştığını göstermektedir. Winn-Dixie, Gil’in web sitesinin erişilemezliği nedeniyle Winn-Dixie’nin fiziksel mağaza lokasyonlarına erişiminin engellenmediğini iddia etse de, ADA yalnızca kamuya açık bir yere fiziksel erişimi kapsamamaktadır. Aksine, ADA engelli bireylerin “kamuya açık herhangi bir alandaki mallardan, hizmetlerden, tesislerden, ayrıcalıklardan, avantajlardan veya düzenlemelerden fiili ve eşit şekilde yararlanmasını...” gerektirir. 42 U.S.C. § 12182(a). Winn-Dixie’nin web sitesinde sunulan çevrimiçi eczane yönetim sistemi, müşterinin ödül kartına otomatik olarak bağlanan dijital kuponlara erişme ve mağaza konumlarını bulma gibi hizmetler, şüphesiz Winn-Dixie’nin fiziksel mağaza konumları tarafından sunulan hizmetler, ayrıcalıklar, avantajlar ve düzenlemelerdir. Bu hizmetler, ayrıcalıklar, avantajlar ve kolaylıklar görme engelli bireyler için özellikle önemlidir çünkü bu bireylerin gazetelerde veya marketlerde bulunan kağıt kuponları kullanmaları, fiziksel mağazaları başka yollarla bulmaları ve reçeteleri doldurmak için fiziksel olarak bir eczane yerine gitmeleri imkansız olmasa da zordur.
Gerçeklere dayalı bulgular, Winn-Dixie’nin web sitesinin ekran okuyucu yazılım kullanmak zorunda olan görme engelli bireyler için erişilebilir olmadığını göstermektedir. Bu nedenle, Winn-Dixie ADA’yı ihlal etmiştir. Nitekim web sitesinin erişilemezliği Gil’in aşağıdaki haklardan tam ve eşit şekilde yararlanmasını engellemiştir.
Davacının davalı kredi birliğine üye olmaya uygun olmadığı ve üye olmayı planlamadığı durumlarda).
Winn-Dixie’nin görme engelli müşterilerine sunduğu mallar, hizmetler, tesisler, ayrıcalıklar, avantajlar veya düzenlemeler. [56]
Gomez v. General Nutrition Corporation davasında, Florida Güney Bölge Mahkemesi davacının sorumluluğa ilişkin özet karar talebini kabul etmiştir. Mahkeme, davalının “web sitesinin ADA anlamında bir kamuya açık alan olduğunu” çünkü “bir mağaza bulucu sağlayarak fiziksel mağazaların kullanımını kolaylaştırdığını» tespit etmiştir.[57] Mahkeme ayrıca, web sitesinin “fiziksel mağazaların bir hizmeti” olarak ürünlerin “uzaktan satın alınmasına” izin verdiğini, “promosyonlar ve fırsatlar” hakkında bilgi sağladığını ve “fiziksel mağazalara açılan bir kapı olarak faaliyet gösterdiğini” tespit etmiştir.[58] Kısacası mahkeme, «web sitesinin erişilebilir olmamasının, görme engelli bireylere yönelik bu hizmetin kullanılamaması anlamına geldiğine” ve ADA’yı ihlal ettiğine kanaat getirmiştir. [59]
V. YALNIZCA İNTERNET ÜZERİNDEN HİZMET VEREN İŞLETMELERİN WEB SİTELERİNE UYGULANABİLİRLİK
Birçok yerel mahkeme, yalnızca çevrimiçi işletmelerin web sitelerinin Başlık 3 kapsamında kamuya açık özel alan olduğuna karar vermiştir. Örneğin, National Federation of the Blind v. Scribd Inc. davasında, görme engelli bir davacı, dijital abonelik hizmeti veren bir kütüphanenin, web sitesi ve mobil uygulamalarının görme engelliler için erişilebilir olmaması nedeniyle ADA’nın 3. bölümünü ihlal ettiğini iddia etmiştir. [60]Yerel mahkeme, ADA’yı bir web sitesinin kamuya açık özel alan olarak nitelendirilip nitelendirilmeyeceği konusunda belirsiz bulduktan sonra, ADA’nın yasama geçmişinin, kamuya açık bir yerin fiziksel bir alanla sınırlı olmadığını tespit etmeye zorladığına karar vermiş ve davanın reddeddi talebini kabul etmemiştir. [61]
Buna ilaveten, Access Now, Inc. v. BlueApron, LLC davasında, New Hampshire’daki bir yerel mahkeme, Birinci Daire’nin “kamuya açık yerlerin” fiili, fiziksel yerlerle sınırlı olmadığı yönündeki içtihadına dayanarak davalının davayı reddi istemini reddetmiştir.”[62] Yerel mahkeme, davacının şikayetinin Başlık 3’ün ihlal edildiğini yeterince ortaya koyduğuna karar vermiştir:
Carparts’ın gerekçesini bu davaya uygulayan mahkeme, Kural 12(b)(6) aşamasında, davacının şikayetinin BlueApron’un web sitesinin ADA Başlık 3 kapsamında bir “kamuya açık yer” olduğu iddiasını ortaya koymakta yetersiz kaldığı sonucuna varamaz. Web sitelerinin sayılan on iki kamusal alan kategorisinde özellikle belirtilmediği doğru olsa da, davacılar “yalnızca web sitesinin ADA kapsamında listelenen genel bir kategoride yetersiz olduğunu göstermelidir.” Burada, Access Now’ın iddia ettiği gibi, Blue Apron, Başlık 3’ün “kamusal alan” tanımında listelenen çevrimiçi bir “market” anlamına gelebilir, 42 U.S.C. § 12181(7) (E) veya en azından genel “diğer satış” veya “diğer hizmet kuruluşu” kategorilerine girebilir, id. § 12181(7) (E)-(F). Bu durum 12(b) (6) aşamasında davanın reddedilmesini önlemek için yeterlidir. [63]Ancak yerel mahkeme, diğer bazı mahkemelerin kamuya açık bir özel yerin fiziksel bir alan olmasını veya fiziksel bir alanla bağlantısı olmasını şart koştuğunu kabul etmiştir.”
VI. SONUÇ
Başlık 3 kapsamında web sitesi erişilebilirliğine ilişkin içtihat hukuku gelişmeye devam etmekle birlikte, “bağlantı teorisini” uygulayan mahkemeler, bir kamuya açık tesisin erişilemeyen web sitesinin fiziksel mağaza konumuyla yakından entegre olduğu durumlarda ihlal bulmuştur. Bu durum, Florida Güney Bölgesi’nden Gil ve Gomez kararlarında ve 11. dairenin Haynes kararında kanıtlanmıştır. Bazı mahkemeler, Scribd Inc. ve BlueApron, LLC kararlarında da görüldüğü üzere, sadece internet üzerinden faaliyet gösteren işletmelerin web sitelerinin kamuya açık yer olarak nitelendirilebileceğine karar vermiştir. Anlaşılacağı üzere, ABD hukuk sisteminin yapısından da kaynaklı olarak mahkemelerin inisiyatifiyle farklı yaklaşım ve içtihatlar ortaya çıkmıştır. Bu durum, kanunda yer alan belirsizliğin şeffaf bir biçimde giderilmemesiyle beraber değerlendirildiğinde federal kurumlar harici kuruluş ve işletmeler ve engelli bireyler bakımından ciddi bir açmaz anlamına gelmektedir. DOJ’un konuyla ilgili son eylemlerine bakıldığında, yakın vadede yönetmelik yayınlaması veya başka bir resmi rehberlik sağlaması olası gözükmemektedir. Bu itibarla Başlık 3 kapsamındaki web sitesi erişilebilirliği davalarında sürekli bir artış beklemek makul olacaktır.
[1] Bkz. 42 U.S. Code § 12101, et seq. Bu makalenin odak noktası, web sitelerinin ADA’nın 3. bölümü kapsamında olup olmadığıdır. Web sitesi erişilebilirliği için geçerli olabilecek eyalet veya yerel engellilik yasalarına değinmemekte, web sitesi erişilebilirliği iddialarına karşı III.
[2] Ser 42 U.S. Code §§ 12111-12117. EEOC’nin ADA Başlık I’i uygulayan düzenlemeleri için bkz. 29 C.F.R. Bölüm 1630.
[3] Bkz. 42 U.S. Code §§ 12131-12165.
[4] Bkz. 42 U.S. Code §§ 12181-12189.
[5] ADA Başlık 3 Teknik Yardım Kılavuzu, https://www.ada.gov/taman3. html.
[6] 42 U.S. Code § 12102(1).
[7] 42 U.S. Code §§ 12102(2), (4).
[8] 42 U.S. Code §§ 12111(8)-(10).
[9] 42 U.S. Code § 12182(a)-(b). ADA Başlık III Teknik Yardım Kılavuzu, III-3.0000-3.4300, https://wwwada.gov/taman3.html.
[10] 42 U.S. Code § 12182(b)(2). Engellerin kaldırılmasının kolaylıkla mümkün olmaması halinde, aynı mal veya hizmetlerin sağlanmasına yönelik alternatif yöntemlerin kolaylıkla mümkün olması halinde bu yöntemlerin sağlanmaması Başlık III kapsamında ayrımcılık teşkil eder. Id
[11] Bkz. 28 C.F.R. §§ 36.102-36.104. Orijinal ve revize edilmiş yönetmelikler, yeni inşaatlar ve mevcut binaların tadilatı için gereklilikleri belirleyen “Erişilebilir Tasarım için ADA Standartları “nı içermektedir.
[12] ADA Başlık III Teknik Yardım Kılavuzu, https://www.ada.gov/taman3. html. “12 kategori kapsamlı bir listedir. Ancak, her bir kategoride verilen örnekler sınırlı sayma ilkesi çerçevesinde olmayıp sadece örnek niteliğindedir” ve “özellikle listelenenlerin dışında birçok tesisi de kapsayacaktır.” Id
[13] Engellilik Temelinde Ayrımcılık Yapmama; Eyalet ve Yerel Yönetim Kuruluşları ve Kamu Kurumlarının Web Bilgi ve Hizmetlerine Erişilebilirlik (Önerilen Kural Koyma Bildirimi), Bölüm III.B(iii), https://wwwada.gov/anprm2010/ web%20anprm_2010.htm (Deval L. Patrick, Baş Hukuk Müşaviri Yardımcısı, Sivil Haklar Bölümü, Adalet Bakanlığı’ndan ABD Senatörü Tom Harkin’e Mektup (9 Eylül 1996), https://wwwjustice. gov/crt/foia/file/666366/download adresinde mevcuttur).
[14] Bkz. ic1 (vakaların listelenmesi ve tanımlanması).
[15] A.G.E
[16] Engellilik Temelinde Ayrımcılık Yapmama; Daha Önce Duyurulan Dört Kural Koyma Eyleminin Geri Çekilmesine İlişkin Bildirim, 28 C.F.R. Bölüm 35 ve 36_(2017), https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2017-12-26/ pdf/2017-27510.pdf.
[17] 833 F.3d 530 (5th Cir. 2016), sertifika reddedildi, _ U.S. _ (2 Ekim 2017) (No. 16-668).
[18] DOJ görüş yazısı Özeti, 11, Magee, 833 F.3d 530
(No. 16-668), http://www.scotusblog.com/wp-content/ uploads/2017/07/16-668-DOJ-cert-ac.pdf adresinde mevcuttur (42 U.S.C. 12182(a)’dan alıntı).
[19] A.G.E, s. 22.
[20] Amerika Birleşik Devletleri Senatörü Chuck Grassley ve diğerlerinden Amerika Birleşik Devletleri Adalet Bakanlığı Baş Hukuk Müşaviri Jeff Sessions’a Mektup (4 Eylül 2018), https://www.judiciarysenate.gov/imo/media/doc/2018-10-04%20 Grassley,%20Rounds,%20Tıllis,%20Crapo,%20Cornyn,%20Ernst%20 to%20Justice%20Dept.%20-%20ADA%20Website%20Accessibility ~f.
[21] Kongre Üyesi Hon. Ted Budd ve diğerlerinin Amerika Birleşik Devletleri Başsavcısı Hon. Jeff Sessions’a mektubu (20 Haziran 2018), https://www.adatitleiii.com/wp-content/uploads/sites/ 121 /2018/06/ ADA-Final-003.pdf adresinde mevcuttur.
[22] Baş Hukuk Müşaviri Yardımcısı Hon. Stephen E. Boyd’dan Kongre Üyesi Hon. Ted Budd’a Mektup (25 Eylül 2018), https:// www adatitleiii.com/wp-content/uploads/sites/121/2018/10/DOJ-letter-to-congress.pdf adresinde mevcuttur.
[23] A.G.E.
[24] Nondiscrimination on the Basis of Disability ANPRM, supra note 13,
Bölüm IVA’da. Bakınız WCAG 2.0 Kılavuzları, http://www.w3.org/TR/ WCAG20/.
[25] Web Sitenizi ve Web Araçlarınızı Erişilebilir Hale Getirin, Erişilebilirlik, W3C, http://wwww3.org/standards/webdesign/accessibiliry#doit.
[26] 29 U.S.C. 794d.
[27] 29 U.S.C. 794d(a)(3).
[28] Minh N. Vu, Kristina M. Launey, 8[ Susan Ryan, Number Of Federal Website Accessibility Lawsuits Nearly Tnple, Erceeding2250In 2018, ADATide III, SeyErth Shaw (Jan. 31, 2019), https://www.adatitleiii. com/2019/0 1 /number-of-federal-website-accessibility-lawsuits-nearly-triple-exceeding-2250-in-2018/.
[29] Kristina M. Launey 8[ Melissa Aristizabal, Website Accessibility Lawsuit Filings Stili Going Strong, ADA Title III, Seyfarth Shaw (22 Ağustos 2017), https://www.adatitleiii.com/2017/08/website-accessibiliry-lawsuit-filings-still-going-strong/.
[30] Minh N. Vu, Kristina M. Launey, Susan Ryan 8[ Kevin Fritz, Website Access and OtherADA Tıt/e III Lawsuits Hit Record Numbers, ADA Title III, Seyfarth Shaw (17 Temmuz 2018), https://www.adatitleiii.com/2018/07/ website-access-and-other-ada-title-iii-lawsuits-hit-record-numbers/.
[31] 242 F. Supp. 3d 1315, 1318-19 (S.D. Fla. 2017) (Morgan v. Joint Admin. Bd., Retirement Plan of the Pillsbury, Co., and others, 268 F.3d 456, 459 (7th Cir. 2001); Nat’l Fed’n of the Blind v. Scribd Inc,
97 F. Supp. 3d 565, 576 (D. Vt. 2015); Nat’l Ass’n of the Deaf v. Netflix, Inc., 869 F. Supp. 2d 196, 200-02 (D. Mass. 2012), Earll v. eBay, Inc., 599 Fed. Appx. 695, 696 (9th Cir. 2015); Ford v Schering-Plough Corp., 145 F.3d 601, 612-14 (3d Cir. 1998); Parker v. Metro. Lif e Ins. Co., 121 F.3d 1006, 1010-11 (6th Cir. 1997); Weyer v. Twentieth Century Fox Film Corp., 198 F.3d 1104, 1114 (9th Cir. 2000)).
[32] A.G.E, s. 1319.
[33] 2018 WL 3634720 (lth Cir. 2018).
[34] A.G.E, s. *1.
[35] A.G.E.
[36] A.G.E.
[37] A.G.E, s. *2.
[38] A.G.E.
[39] (42 U.S.C. § 12182(a)’dan alıntı).
[40] 321 F. Supp. 3d 785 (E.D. Mich. 2018).
[41] IıL, 788.
[42] A.G.E.
[43] 532 U.S. 661,679 (2001).
[44] Aemquip Cndit Unwn, 321 F. Supp. 3d at 790.
[45] A.G.E.
[46] A.G.E, s. 791.
[47] Stoutenborough v. Na?! Footbail League, Inc., 59 F. 3d 580 (6th Cir. 1995); Parker v. Metro. Lif e Ins. Co., 121 E3d 1006 (6th Cir. 1997).
[48] Aeroquip Credit Union, 321 F. Supp. 3d at 792.
[49] (Parker, 121 F. 3d 1006, 1011 n.3’ten alıntı).
[50] (Andrews v. Blick Art Materials, LLC, 268 F. Supp. 3d 381, 388 (E.D.N.Y. 2017) kararından alıntı).
[51] 286 F. Supp. 3d 870, 876-77 (N.D. Ohio 2018).
[52] Aeroquip Credit Union, 321 F. Supp. 3d at 793.
[53] A.G.E.
[54] A.G.E, s. 794. Brintley, başka bir kredi birliğine karşı başlık 3 web sitesi erişilebilirliği iddialarını aynı yerel mahkemeye sunmuş, yargıç da aynı gerekçelerle davalının davayı reddetme talebini reddetmiştir. Bkz. Brintley v. Belle River Community Credit Union, 2018 WL 3497142 (E.D. Mich. 2018). Ancak bakınız Grimn v. Department of Labor Federal Credit Union, 912 F. 3d 649, 657 (4th Cir. 2019)
[55] Bkz. Mitchell v. Dover-Phila Federal Credit Union, 2018 WL 3109591 (N.D. Ohio 2018) ve Mitchell v. Toledo Metro Credit Union, 2018 WL 5435416 (N.D. Ohio 2018). Altıncı Daire’nin fiziksel bir kamuya açık alanı içeren en son ADA Başlık 3 davası için bkz. Appx. 576 (6th Cir. 2014) (yerel mahkemenin konu bakımından yetkisizlik nedeniyle davayı reddetme kararını bozarak, şikâyet iddialarının başlık 3’ün ayakta durma şartını karşıladığını tespit etmiştir).
[56] 257 F. Supp. 3d 1340, 1348 (S.D. Fla. 2017).
[57] 323 F. Supp. 3d 1368, 1376 (S.D. Fla. 2018).
[58] A.G.E.
[59] A.G.E.
[60] 97 F. Supp. 3d 565 (D. Vt. 2015).
[61] A.G.E, s. 573-77. Mahkeme şunu vurgulamıştır:
ADA’nın web tabanlı hizmetleri belirli bir kamuya açık özel alan örneği olarak içermemesi, ADA kabul edildiğinde bu tür hizmetler mevcut olmadığından ve Kongre ADA’nın teknolojideki değişikliklere uyum sağlamasını amaçladığından önemsizdir. Özellikle, Kongre ADA’yı listelenen belirli örneklerle sınırlama niyetinde değildir. Bu bağlamda kongrenin niyetini gerçekleştirmek için kategoriler kapsayıcı ve liberal bir şekilde yorumlanmalıdır.
A.G.E, s. 571 (alıntı Na?! Ass’n of the Deaf v. Netflix, Inc., 869 F. Supp. 2d at 200-01 (D. Mass. 2012)). Bununla birlikte, web sitelerinin kamuya açık yer olarak nitelendirildiği iddiasını reddeden bir dizi karşıt mahkeme kararına da atıfta bulunmuştur. A.G.E, s. 569-70.
[62] 2017 WL 5186354, at *3 (D.N.H. 2017) (Carparts Distrib. Ctr., Inc. v. Auto. Wholesaler’s Ass’n of New England, Inc., 37 E3d 12, 19 (lst Cir. 1994)).
[63] B1ueApron, LLC, 2017 WL 5186354, at *4.