ELEKTRONİK HABERLEŞME ALANINDA TAAHHÜTLÜ ABONELİK UYGULAMASINA İLİŞKİN ÖNEMLİ NOKTALAR
Av. Arb. LL.M. Bilişim Uzm.
Burak Cesur AKÖZ
5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanununa (EHK) göre “elektronik haberleşme”; elektriksel işaretlere dönüştürülebilen her türlü işaret, sembol, ses, görüntü ve verinin kablo, telsiz, optik, elektrik, manyetik, elektromanyetik, elektrokimyasal, elektromekanik ve diğer iletim sistemleri vasıtasıyla iletilmesini, gönderilmesini ve alınmasını ifade etmektedir. Bu hizmetler genel olarak, ülkemizde Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) tarafından yetkilendirilmiş işletmeciler ile akdedilen “abonelik sözleşmeleri” vasıtasıyla sunulmaktadır.
Elektronik haberleşme sektöründe akdedilen sözleşmeler; en önemlileri sabit ve mobil (cep) telefonu ile internet hizmeti olan, günümüzde her hanede mutlaka en az bir kez imza edilen, olağan hayatta kaçınılamayan çok yaygın türde akitlerdir. Tarafların birinin hizmet sunan (işletmeci) diğer tarafının ise genellikle tüketici (abone) olduğu bu sözleşmeler gerek taahhütlü gerekse taahhütsüz olarak kurulabilmektedir.
Taahhütlü olsun olmasın, abonenin “engelli” olması durumunda sözleşmeye ilave olarak asgari aşağıdaki hususların sağlanması işletmeciden talep edilebilecek olup engellilere yönelik işletmecilerin sunduğu hizmetler ve sağladığı ilave avantajların, sözleşmenin kurulması veya taahhüt verilmesi öncesinde tüm operatörler nezdinde karşılaştırılması da doğru işletmecinin seçilmesi ve bireysel faydanın en üstte tutulmasına yarar sağlayacaktır.
Hizmet ve tarifelerdeki değişikliklerin SMS veya sesli mesaj formatında bildirilmesi,
Sesli konum bilgisinin sağlanması,
Fatura ve kota dolum bilgilerinin sesli mesaj şeklinde gönderilmesi,
“Aradığınız kişi işitme engellidir” bilgisinin ücretsiz anons edilmesi,
Genel fiyatlar üzerinden asgari %25 oranında indirim/ek faydadan yararlanılabilmesi,
Doğrudan gerçek kişiye bağlanabilmek dahil, çağrı merkezlerinde öncelik tanınması
Ses hizmetinden bağımsız sadece SMS – İnternet paketi sunulması,
Sözleşme veya faturanın Braille alfabesi ile gönderimi veya sesli okunması
Taahhütlü modelde aboneler belirlenen bir süre boyunca o hizmeti veren işletmecinin müşterisi olarak akit ilişkisi içerisinde kalmayı vaat eder ve işletmeci de bu ücreti kendi açısından garanti ederken, aboneler bu durumda genellikle sözleşme ücretinden indirim sağlanması yoluyla avantaj elde etmektedir. Zira taahhütsüz hali ile aynı ya da daha yüksek fiyatlı bir taahhütlü sözleşmede abonenin taahhüt ile bağlı olmadığı, böyle bir sözleşmenin en fazla belirli süreli sözleşme olarak kabul edilebileceği ve istenildiği zaman herhangi bir tazminat ödemeden feshedilebileceği kabul edilmektedir. Usulüne uygun bir taahhütlü aboneliğin süresinden önce sonlandırılması hali, bu sözleşme modeline özel olarak tazminat ödemesini gerektirmektedir.
İşletmeci ve abone açısından her iki tarafın da kazandığı (win-win) türde sözleşmeler olarak görünse de taahhüt bağı; gelecekteki ekonomik dalgalanma, hizmetin verilmesine dair özel veya kamusal maliyetlerin oldukça artması karşısında, taahhüt süresince fiyatın değiştirilmesi yasağı hasebiyle işletmeciyi korumamakta, diğer yandan da abonenin istediği kalitede hizmet alamaması halinde sözleşmeyi taahhüt süresinden önce feshedememesi gibi zararları da barındırabilmektedir.
Abonelik sözleşmesi ve bunun taahhütlü olarak yapılması konuları 5809 s. EHK yanında bu kanuna dayanılarak çıkarılan Elektronik Haberleşme Sektörüne İlişkin Tüketici Hakları Yönetmeliği (EHSİTHY) ve 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (TKHK) (m.52) ile bu yasaya dayanarak çıkarılan Abonelik Sözleşmeleri Yönetmeliği’nde (ASY) ayrıntılı olarak düzenlenmiştir.
Sayılan mevzuat tetkik edildiğinde; taahhütlü aboneliğin 24 ayı geçemeyeceği, taahhüt süresince abone aleyhine değişiklik yapılamayacağı, taahhütlü bir tarifenin taahhütsüz versiyonundan daha yüksek ücrette olamayacağı, süresinden önce fesih halinde kamuoyunda cayma bedeli olarak bilinen tazminat türünde maddi bir yaptırımın uygulanabileceği görülebilmektedir.
Taahhütlü aboneliklerde, taahhüt süresince abone aleyhine bir tadil yapılamayacak ise de tarifede yer alan unsurların aşılarak kullanılması halinde işletmecinin ek paket ücreti uygulaması mümkündür. Yani taahhüt sadece ilgili tarifede yazılı kullanımlar ile sınırlı olarak geçerlidir. Bu nedenle abonelerin, operatörlerin uygulama programları veya SMS üzerinden gelen kalan kullanım bilgilerini[1] sürekli kontrol ederek, aşım ücreti ödemekten kaçınmaları veyahut aşım halinde kendilerine yeni paket tanımlanmadan hizmetin durdurulmasını henüz sözleşme imza edilirken karşı tarafa bildirmeleri gerekmektedir. Ayrıca 2022 yılında EHSİTHY’de yapılan tadil ile abonelerin hem sözleşme hem de taahhüt varsa taahhüt özetlerini işletmeciden edinebilmeleri olanağı da sağlanmıştır. Böylece sayfalarca ve karmaşık bir sözleşme metni yahut taahhüt belgesi yerine, bunların kısa ve net özetlerinden abonenin istifade etmesi mümkün kılınmıştır.
Aboneliğin sona ermesine ilişkin olarak 6502 s. TKHK’nın 52’nci maddesinin dördüncü fıkrası şu şekildedir: “Tüketici, belirsiz süreli veya süresi bir yıldan daha uzun olan belirli süreli abonelik sözleşmesini herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin istediği zaman feshetme hakkına sahiptir. Süresi bir yıldan az olan belirli süreli abonelik sözleşmesinde satıcı veya sağlayıcı tarafından sözleşme koşullarında değişiklik yapılması hâlinde de tüketici sözleşmeyi feshedebilir. Fesih bildiriminin kâğıt üzerinde veya kalıcı veri saklayıcısı ile satıcı veya sağlayıcıya yöneltilmiş olması yeterlidir. Satıcı veya sağlayıcı, abonelik sözleşmesinin feshi için sözleşmenin tesis edilmesini sağlayan yöntemden daha ağır koşullar içeren bir yöntem belirleyemez.”
Bu hüküm ile abonelik sözleşmesinin belirsiz bir süre ile akdedilmiş olması veyahut bir yıldan fazla süre için imzalanmış olması hali cezai şart muafiyeti de sağlayan bir fesih sebebi olarak karşımıza çıkmaktadır. Nitekim elektronik haberleşme sektöründe abonelik sözleşmelerini düzenleyen 5809 s. EHK’nın 50’nci maddesinin dördüncü fıkrasının son cümlesinde, abonelerin taleplerini bildirmek kaydıyla aboneliklerini her zaman sona erdirebileceği de hükme bağlanmıştır.
Ancak yukarıda yer alan hususlar genel olarak “abonelik sözleşmeleri”nin bir özelliği olup taahhütlü modelde taahhüdün süresi ile asıl sözleşmenin süresi birbirinden farklı olabilir. Bu nedenle hem EHSİTHY (m.12) hem de ASY’de (m.14 vd.) düzenlemelerinde taahhütlü aboneliğin de süresinden önce feshedilebileceği ancak bu durumda cezai şart ödeneceği açıklanmıştır. O halde özetle taahhüt süresi bir yıldan fazla olsa dahi istenildiği zaman fesih imkânı olsa da cezai şart ödenmemesi söz konusu olmayacaktır. Bu sonuca ilgili alt düzenlemelerin yorumu ve uygulamadaki yaklaşımlar yoluyla ulaşılsa ve dayanak Kanunlar, uygulama usul ve esaslarının alt düzenlemelerle çizileceğine dair hükümler içerse de çok yaygın kullanılan taahhütlü aboneliğe dair hukuki düzenlemelerin ilk elden TKHK veya EHK gibi kanun gücünde bir yasal metinle belirlenmesinin karışıklıkların önüne geçebileceği düşünülmektedir.
Bununla birlikte; taahhütlü dahi olsa adres/yer değişikliği yapan abonenin, yen, yerleşim yerinde “aynı kalitede” hizmet alamayacağı durumlarda, abonenin taahhüdü bitmese dahi süresinden önce ve cezai şart ödemeksizin sözleşmesini feshedebilmesi (EHSİTHY m.12/6 ; ASY m. 16/2) mümkün kılınmıştır. Ancak elektronik haberleşme sektöründe bu imkân, mobil telefon hizmetlerinde (cep telefonu aboneliği) kullanılamaz, zira taşınabilir haldeki cep telefonu abonelikleri, kişinin sadece yerleşim yerinde değil, kullanılan her yerde hizmet vermek üzere kurulmaktadır. Pek tabii yeni yerleşim yerinde sürekli kesinti sorunu yaşayan mobil telefon abonesi bir kişinin bu kez “hizmeti belirlenen kalitede alamama” sebebiyle işletmeciye başvurabilmesi mümkündür.
Ayrıca taahhütname içerisinde iken daha düşük bir tarifeye geçiş yapılması da taahhüdü bozmanın hüküm ve sonuçlarını doğururken, daha üst bir tarifeye geçmek ise taahhüdü bozmaz ancak genellikle bu tarifeye bağlı yeni bir taahhütname (yenileme) sonucunu doğurur. Yine numara taşıyarak başka operatöre geçmek de taahhüdün sonlanması anlamını taşıyan bir başka fesih çeşididir. Sayılan fesih işlemleri taahhüt sonlanmadan yapılırsa cezai şart sorumluluğu yine doğacaktır.
Elektronik haberleşme sektöründe taahhütlü abonelik modelini kullanan kişilere işbu çalışma çerçevesinde sunulacak öneriler aşağıda sıralanmaktadır:
Taahhüt süresinin tam olarak anlaşılarak hesap edilmesi (bazı tarifelerde ilk 6 ay başka diğer 6 ay farklı ücretlendirme yapılabilmektedir).
Tarifedeki kullanım kotalarının aşılmaması, aşımla karşılaşmamak için işletmeci uygulamalarının ve işletmeciden gelen uyarı bildirimlerinin dikkatle izlenmesi. Buna rağmen aşım yapılacak ise kullanılacak ek paketlerin ücretlerinin önceden işletmeci ile görüşülerek bilgi sahibi olunması, aşım olursa hizmetin durdurularak faturalandırmaya devam edilmemesi talebi varsa mutlaka sözleşme imza aşamasında bu seçeneğin işletmeci ile istişare edilmesi.
Taahhüt süresinin sonunun izlenerek, genellikle bu süre yaklaşınca işletmeciden gelen çağrıların cevaplandırılması. Taahhüt sürenizin bitiminden çok önce aranıyor iseniz taahhüde yakın aranmanız yönünde talep oluşturulması.
Taahhüt süresinde yeni dönem seçeneklerinin değerlendirilmesi, uygun bir tarife yoksa başka işletmeci tarifelerinin incelenerek, geçiş yönünde şahsi analizlerin yapılması.
Taahhüt içerisinde hizmet alımı yanında aboneye cihaz da sağlanması halinde, bu malın ayıplı olmasından ötürü işletmeci de sorumlu olacağından böyle bir durumda ilk talebin işletmeciye iletilmesi, varsa taksitlerinin aksatılmaması, sözleşme sonunda iadesi öngörülüyor ise ilgili cihazın kutu, aksesuar ve varsa fatura vs. bilgi/belgelerinin muhafaza edilerek fesih sonrası işletmeciye iadesinin sağlanması.
Herhangi bir uyuşmazlık halinde önce işletmecinin kendisi ve çağrı merkezlerine şikayet kaydı bırakılması, buradan bir çözüm edinilemezse e-Devlet üzerinden BTK Tüketici Şikayet Bildirim Sistemi’nin (https://www.turkiye.gov.tr/btk-tuketici-sikayet-bildirim-sistemi-4764) kullanılması, sağlanan çözümden hala memnun olunmuyorsa yine e-Devlet üzerinden Tüketici Hakem Heyetlerine Başvuru İşlemi’nin (https://www.turkiye.gov.tr/tuketici-sikayeti-uygulamasi) gerçekleştirilmesi, heyet sınırı üzerindeki uyuşmazlıklarda Arabuluculuk müessesesine müracaat edilmesi, nihayet sayılan başvuru yollarından gelecek kararın sonucuna göre gerekiyorsa adli sürecin (Tüketici Mahkemeleri ve ilgili kanun yolları) işletilmesi.
Telefon ve internet belki de her birimizin en önemli ve gün içerisinde mutlaka temas ettiğimiz abonelik türlerinden olup genel olarak kullanılan taahhütlü modelin ayrıntıları ve dikkat edilmesi gereken hususlara işbu çalışmada yer verilmeye çalışılmıştır. Konu ile ilgili faydalanılan literatür ve yasal metinlere ayrıca kaynakça kısmında yer verilmiştir.
KAYNAKÇA
AKÖZ, Burak Cesur: Elektronik Haberleşme Sektöründe Taahhütlü Abonelik Sözleşmeleri, Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Özel Hukuk (Medeni Hukuk) Anabilim Dalı, 2025.
ALTAŞ, Hüseyin: Tüketici Haklarının Korunması Açısından Telekomünikasyon Sektöründe Tarife Rejimi, Prof. Dr. Fırat ÖZTAN’a Armağan, 1. Cilt, Ankara, 2010.
BAL, Yakup: Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun Kapsamında Abonelik Sözleşmeleri, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2020.
CEYLAN, Ebru: Madde 52 / Ceylan Şerhi, Milli Şerh (National Commentary) - 6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun Şerhi, Editör: Hakan TOPBAŞ, Özlem TÜZÜNER, Aristo Yayınevi, 2016.
ÇABRİ, Sezer: Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun Şerhi, Adalet Yayınevi, 2021.
ÇETİNER, Bilgehan: Elektronik Haberleşme Abonelik Sözleşmesinin Sona Ermesi, Telekomünikasyon Hukuku, Editör: Prof. Dr. Halil AKKANAT, Filiz Yayınevi, İstanbul, 2017.
EDİS, Enes: Tüketicinin Korunması Hukukunda Taahhütlü Abonelik Sözleşmesi, Yetkin Yayınları, 2023.
ERDOĞAN, Kemal: Taahhütlü Abonelik Sözleşmesinin Sona Ermesi ve Sonuçları, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 26, Sayı: 3, 2018, s. 271-330.
GÖKDEMİR, İsmail Mesut: Tüketici Hukukunda Bir Yıldan Uzun Süreli Taahhüt Yapılıp Yapılamayacağı, Taahhütlü Abonelik Sözleşmelerinin Feshinin Hukuki Sonuçları ve Yasal Düzenleme, İstanbul Barosu Dergisi, Cilt: 97, Sayı: 2, Mart 2023, s. 95-113.
İNCEOĞLU, Murat: Abonelik Sözleşmelerinin Süresi ve Taahhütnameler, Tüketici Hukuku Konferansı, Editör: Hüseyin Can AKSOY, Yetkin Yayınları, 2016, s. 447-459.
İNCEOĞLU, Murat: Telekomünikasyon Sektöründe Abonelik Sözleşmeleri, Sektörel Bazda Tüketici Hukuku ve Uygulamaları 2015-2016, Editör: Hakan TOPBAŞ, Fehim ÜÇIŞIK, Bilge Yayınevi, 2016, s. 202-221.
KAMA, Musa: Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun Kapsamında Abonelik Sözleşmeleri, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Özel Hukuk Yüksek Lisans Tezleri Dizisi, No: 36, On İki Levha Yayıncılık, 2020.
KARAKAŞ, Seren: Tüketici Hukukunda Taahhütlü Abonelik Sözleşmeleri, Seçkin Yayıncılık, 2021.
ÖKTEM ÇEVİK, Seda: Elektronik Haberleşme Sektöründe Abonelik Sözleşmelerinin Şekline ve Feshine İlişkin Sorunların Değerlendirilmesi, Bahçeşehir Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 17, Sayı: 206, 2022, s. 9-38.
YASİN, Melikşah: Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun İkincil Düzenlemelerinde Sektörel Regülasyonların Dikkate Alınması, Sektörel Bazda Tüketici Hukuku Ve Uygulamaları 2014-2015, Editörler: Hakan TOKBAŞ, Fehim ÜÇIŞIK, Bilge Yayınevi, 2015, s. 242-248.
18/10/1982 Kabul Tarihli Türkiye Cumhuriyeti Anayasası
16/06/2006 tarihli ve 5369 sayılı Evrensel Hizmet Kanunu
05/11/2008 tarihli ve 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu
07/11/2013 tarihli ve 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun
Elektronik Haberleşme Sektörüne İlişkin Tüketici Hakları Yönetmeliği
Abonelik Sözleşmeleri Yönetmeliği
[1] İşletmeciler abonelerini, tarifelerindeki kullanım miktarlarının %80’ini ve tamamını (%100) bitirmeleri halinde ayrı ayrı bilgilendirmek zorundadır. Bu şekilde bir bildirim/uyarı yapılmadığı halde ek paket veya ilave ücret ödenmesini gerektiren her halin mevzuata aykırılık teşkil edeceği değerlendirildiğinden talep üzerine fazla alınan meblağın aboneye iade edilmesi veya abonelik sözleşmesi devam ediyorsa sonraki faturadan mahsup edilmesi gerekmektedir.